پنجشنبه, 23 آبان 1398
کد خبر: 12430
گفتگوی آوینی فیلم با «فرزاد موتمن» از هندی شدن فیلم «بیداری»! تا کمدی «چشم و گوش بسته»

در «چشم و گوش بسته» با پلیس شوخی کردیم که دردسرهایی داشت

آوینی فیلم: «فرزاد موتمن»؛ نویسنده و کارگردان سینمای ایران اطلاعات قابل توجهی پیرامون سینما دارد و چندی پیش در تلویزیون هم به عنوان کارشناس حضور فعالی داشت. با فیلمساز مطرح سینمای ایران پیرامون مسائلی چون نقاط تاریک «ژانر پلیسی»، «نظام تولید در سینمای ایران از نگارش فیلمنامه تا اکران» و «شکل ارتباط کارگردان با تهیه کننده» پرسش شد که این گفتگوی «آوینی فیلم» می تواند حاوی نکات جالب و ناگفته ای باشد.
آوینی فیلم

برای کنکاش در چارچوب سینمای ایران نام های چندانی را نمی توان پیدا کرد که قابلیت بحث تحلیلی درباره نقاط ضعف این سینما را جهت آسیب شناسی و کمک به بهبود اوضاع داشته باشند و انگار همه در یک چرخه معیوب نظام تولید گرفتار آمده اند. «فرزاد موتمن»؛ نویسنده و کارگردان سینمای ایران اطلاعات قابل توجهی پیرامون سینما دارد و چندی پیش در تلویزیون هم به عنوان کارشناس حضور فعالی داشت. با فیلمساز مطرح سینمای ایران پیرامون مسائلی چون نقاط تاریک «ژانر پلیسی»، «نظام تولید در سینمای ایران از نگارش فیلمنامه تا اکران» و «شکل ارتباط کارگردان با تهیه کننده» پرسش شد که این گفتگوی «آوینی فیلم» می تواند حاوی نکات جالب و ناگفته ای باشد.

فرزاد موتمن

هفته نیروی انتظامی را پشت سر گذاشتیم. در چند پروژه سینمایی در ژانر پلیسی حواشی رخ داد و اعتراضاتی از هر دو سو صورت گرفت که آخرین نمونه اش برای فیلم «متری شیش و نیم» بود. شما به عنوان فیلمسازی که در دو فیلم اخیرتان با پلیس سر و کار داشتید. تعامل امروز میان سینما و نیروی انتظامی را چگونه می بینید؟

من بابت ساخت فیلم «آخرین بار کِی سحر را دادی؟» مشکل خیلی پیچیده ای با نیروی انتظامی نداشتم. در فیلم جدیدم؛ «چشم و گوش بسته» که هنوز اکران نشده هم مساله ای پیش نیامد. در فیلم قبلی از طرف ناجی هنر یک مشاور به نام آقای شیخ زاده به ما معرفی کردند که خیلی هم سختگیر هستند. شاید یک دلیلش به همراهی خود ما بر می گردد.

این پروسه نظارت و مشاوره از طرف پلیس یک قاعده مشخص دارد یا این که براساس فیلم های مختلف و دیدگاه شخصی مشاوران تغییراتی پیدا می کند؟ چون شما چندی پیش در فضای مجازی به انتقاد از دو شکل متفاوت مواجهه نیروی انتظامی نسبت به فیلم خودتان و فیلم سعید روستایی پرداختید!

وقتی مجوز ساخت ارشاد صادر می شود دیگر باید برای همه حجت باشد. البته نیروی انتظامی به سینماگران کمک هم می کند و روی برخی از نکات فنی که در تخصص آنهاست و سینماگر شاید اطلاع چندانی نداشته باشد، مشورت هایی می دهد تا داستان شکل واقعی تری پیدا کند. من در مورد همکارانم نمی توانم نظر بدهم ولی در مورد همکاری های خودم با نیروی انتظامی مساله ای پیش نیامد چون کارهای پلیسی ام خیلی خط قرمزی نبود و زیاد وارد مسائل بحث برانگیز نشدم.

فرزاد موتمن

همواره انتقاد می شود که سینمای ایران فاقد تنوع در ژانرها است و ژانر پلیسی همواره در جهان مخاطبان زیادی دارد. دلیل این که سینماگران ایرانی کمتر به ساخت فیلم های پلیسی علاقه نشان می دهند، از عدم تلاش آنها می آید یا محدودیت ها؟ چون خودتان اشاره کردید که در فیلم های پلیسی تان کمتر وارد جزئیات می شوید!

باید از هر دو طرف علاقه وجود داشته باشد و سینمای ایران نیاز دارد که ژانرهای متنوع را امتحان کند همانطور که من هم تلاش کردم که فیلم هایم شبیه هم نباشند و این تنوع را رعایت کردم. در فیلم «آخرین بار کِی سحر را دیدی؟» با بازی آقای فریبرز عرب نیا در نقش پلیس نیاز ندیدیم که وارد مسائل خانوادگی اش شویم. داستان گم شدن یک دختر و تلاش پلیس برای پیدا کردنش خیلی پرونده ای نیست که دارای خط قرمز باشد. البته خیلی آگاهانه وارد مسائل خصوصی زندگی پلیس نشدیم چون اصولا فیلم گرفتار مساله ای می شد که علاقه ای برای ورود به آن نداشتیم. توصیه های نیروی انتظامی هم برای ساخت «آخرین بار کِی سحر را دیدی؟» بیشتر تکنیکالیتی بود. مثلا به ما می گفتند در یک چنین ماموریتی پلیس به تنهایی وارد نمی شود و باید دو نفر باشند.
حتما مشاوره نیروی انتظامی در زمینه پرونده های پلیسی و جنایی و معمایی برای سینماگران راهگشا خواهد بود.

بله خوب است چرا که با این مشورت دادن ها اتفاق واقعی تر می شود. اما گاهی مسائلی هم پیش می آید. همانطور که اشاره کردید، من انتقادی نسبت به چگونگی نمایش برخورد پلیس با مجرم داشتم. من در فیلم های مختلف با پلیس کار کردم و حساسیت ها را می دانم که مثلا لباس یک زن پلیس باید چگونه باشد یا شکل حرف زدن و صدایشان باید چه شکلی باشد. این اواخر که فیلم کمدی پلیسی «چشم و گوش بسته» را کار کردم، سکانسی داشتیم که متهمی توسط پلیس از پله ها به پایین آورده می شود و ما به بازیگر پلیس مان گفته بودیم یک کمی متهم را هُل بده ولی مشاور انتظامی فیلم اجازه نداد و گفت باید خیلی محترمانه با مجرم برخورد شود. طرف متهم به قتل بود ولی می گفتند باید این صحنه را به دور از کوچکترین خشونت نشان بدهیم! در حالی که دیدیم پلیس فیلم «متری شیش و نیم» با متهمان چگونه برخورد کرد! اصلا در این فیلم پلیس متهم را شکنجه می دهد و فیلمساز این شکنجه را نشان می دهد! ما نمی توانیم نوع برخورد واقعی پلیس را با متهمان نشان بدهیم ولی «متری شیش و نیم» به راحتی نشان داد!

ولی سعید روستایی از همان اختتامیه جشنواره فجر پارسال معترض بود و حتی گفت دیگر فیلمی نمی سازد که پلیس در آن باشد! در نهایت هم سکانس آخر «متری شیش و نیم» حذف شد.

در واقع استعفای پلیس در فیلم حذف شد که خیلی به کاراکترش لطفه خورد و یکجور روی هوا فیلم تمام شد! بحث من در ارتباط با شخص خاصی نیست. به نظرم عده ای از سینماگران رانت هایی دارند که ما نداریم. اعتراض من به این است. فرقی هم نمی کند فیلمساز جوان یا باسابقه باشد. یک فیلمساز جوان هم می تواند کاملا رانتی باشد.

فرزاد موتمن

درباره فیلم پر چهره ی «چشم و گوش بسته» هنوز مطلب چندانی رسانه ای نشده. درباره تازه ترین فیلمتان بگویید.

«چشم و گوش بسته» یک فیلم کمدی پلیسی است که اخیرا کارش تمام شده و باید برای اکران برنامه ریزی کنیم. البته من دیگر ارتباطی با وضعیت فیلم ندارم و فیلم دست تهیه کننده افتاده. در این فیلم بیشتر با پلیس کار داشتیم و حتی با آنها شوخی کردیم که دردسرهایی هم داشت. ناجی هنر در این فیلم هم با ما همکاری کرد ولی حساسیت داشتند و ایراداتی گرفتند. در حالی که فیلم کمدی قرار است شوخی کند و نباید انقدر جدی گرفته شود.

فرزاد موتمن

ساخت دوباره فیلم کمدی به دلیل فضای امروز سینمای کشور و مخاطبانش بود یا این که سرخوردگی ها و بی رحمی ها بابت عدم اکران مناسب فیلم های اخیرتان موجب این تصمیم شد؟

یک پیشنهادی بود که انجام دادم. اعتراض خاصی نبود چون کمدی هم یک ژانر در سینما است. ما فیلم می سازیم و دیگر سرنوشت آن دست ما نیست! ظاهرا دیگران باید درباره فیلم ما تصمیم بگیرند که کدام فیلم باید بفروشد یا نفروشد. چون در سینمای ایران همان فیلم هایی که فکر می کنند تجاری هستند، در واقع تجاری نیستند. سینمای ایران فاقد ارزش های تجاری است و این فیلم ها به دلیل جذابیت شان نمی فروشند، بلکه به دلیل تعداد سینماهایی که به آنها اختصاص پیدا می کند، می فروشند. به همین خاطر است که بوروکراسی در سینمای ایران خیلی مساله غامضی شده و ماجرای مافیای اکران خیلی مساله پیچیده ای است یعنی این که کیفیت فیلم ها باعث فروش نیست بلکه لابی ها باعث فروش فیلم می شود و آدم های خاصی هستند که سال ها است شرایط خاصی در سینمای ایران دارند. واقعیت این است که من به این لابی ها علاقه ندارم. من آدم منزوی هستم و این انزوا را دوست دارم.

فیلم سراسر شب

تکلیف فیلم به اکران درنیامده «سراسر شب» چه می شود؟

فیلم «سراسر شب» شخصی ترین فیلمم است که تاریخ اکرانش به تعویق افتاد ولی دنبال این هستیم که اکرانش کنیم. «سراسر شب» یک درام عاشقانه است و در عین حال یک فیلم خیابانی است و در عین حال کمی تریلر است. موزیکال هم هست و در کل فیلم خاصی است. البته فیلمنامه «سراسر شب» در زمان تصویب به کل عوض شد تا بتوانیم مجوز بگیریم. بعد هم که فرستادیم جشنواره فجر و نخواستند!

فرزاد موتمن

سطح کیفی آثارتان قابل مقایسه با هم نیست و در یک نگاه منتقدانه فاصله زیادی بین سطح کیفی فیلمی مثل «شب های روشن» با فیلم هایی مانند «پوپک و مش ماشاالله» و «بیداری» وجود دارد. دلیلش در چیست؟

این وضعیت در سینمای ایران کاملا طبیعی است. من دیگر با این شرایط کنار آمده ام! مثلا وقتی فیلم «بیداری» درباره سال های ابتدای انقلاب به نمایش درآمد که نسخه ضعیفی هم بود آن چیزی نبود که من می خواستم بسازم. تهیه کننده فیلم «بیداری» نمی خواست نسخه ای که من کار کردم را نشان بدهد و می گفت شبیه فیلم های ما نیست! 3 سال تمام تدوین فیلم را به هم ریختند تا به این نسخه ضعیف برسند. من عملا از پروژه اخراج شده بودم و دیگر به فیلم دسترسی نداشتم. آنها می خواستند فیلم هندی بسازند! این اتفاق دو سه بار برای من افتاده است که فیلم را از دست من درآوردند و رفتند هر غلطی دلشان خواست کردند! فیلم «بیداری» با بودجه فارابی ساخته شد و رئیس وقت فارابی به تهیه کننده گفته بود شبیه فیلم های شرکت شما نشده و شبیه فیلم های فرزاد موتمن شده! سوال من این است که وقتی نمی خواهند فیلمم شبیه من باشد پس چرا من را انتخاب می کنند؟!

فرزاد موتمن

پس کارگردان در میان دایره تصمیم گیرندگانی همچون «سرمایه گذار»، «پخش کننده»، «تهیه کننده» و «سینمادار» هیچ نقشی ندارد؟

در طی سال های اخیر که سرمایه گذاران جدیدی وارد شدند شرایط بدتر هم شده و سرمایه گذاران و سینماداران هستند که برای سینمای ایران تصمیم می گیرند. خیلی اتفاقات در یک فضای نامشخصی به وجود می آید که من از این لابی ها خبر ندارم.


افزودن دیدگاه جدید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.